Contents
CHƯƠNG I
HAI LOẠI TƯ DUY
TẠI SAO CHÚNG TA KHÁC NHAU?
TẤT CẢ NHỮNG ĐIỀU NÀY CÓ Ý NGHĨA GÌ VỚI BẠN?
HAI LOẠI TƯ DUY
CÁI NHÌN TỔNG THỂ VỀ HAI LỐI TƯ DUY
CÓ GÌ MỚI?
TỰ ĐÁNH GIÁ BẢN THÂN: AI LÀ NGƯỜI CÓ CÁI NHÌN ĐÚNG ĐẮN VỀ NHỮNG KHẢ NĂNG
VÀ GIỚI HẠN CỦA MÌNH?
SÁNG TẠO
PHÁT TRIỂN TƯ DUY
CHƯƠNG 2
BÊN TRONG TƯ DUY
THÀNH CÔNG LÀ KHI HỌC ĐƯỢC GÌ ĐÓ – HAY CHỨNG TỎ LÀ BẠN THÔNG MINH?
HƠN CẢ MỘT CÂU ĐỐ
SÓNG NÃO CŨNG THỂ HIỆN ĐIỀU NÀY
ƯU TIÊN CỦA BẠN LÀ GÌ?
CĂN BỆNH CEO
VƯƠN XA
LÀM NHỮNG ĐIỀU-KHÔNG-THỂ
HÀI LÒNG VỚI NHỮNG ĐIỀU CHẮC CHẮN
BẠN CẢM THẤY THÔNG MINH KHI NÀO: KHI KHÔNG MẮC SAI LẦM, HAY KHI ĐANG HỌC
HỎI?
NẾU BẠN ĐÃ CÓ KHẢ NĂNG, TẠI SAO BẠN CÒN CẦN PHẢI HỌC?
ĐIỂM KIỂM TRA QUYẾT ĐỊNH CON NGƯỜI BẠN – VĨNH VIỄN
MỘT CÁI NHÌN KHÁC VỀ TIỀM NĂNG
CHỨNG TỎ RẰNG MÌNH ĐẶC BIỆT
ĐẶC BIỆT, ƯU TÚ, XỨNG ĐÁNG
LỐI TƯ DUY THAY ĐỔI ĐỊNH NGHĨA VỀ THẤT BẠI
ĐỪNG ĐỂ KHOẢNH KHẮC ĐỊNH NGHĨA BẠN
THÀNH CÔNG CỦA TÔI LÀ THẤT BẠI CỦA BẠN
LƯỜI BIẾNG, GIAN LẬN, ĐỔ LỖI: KHÔNG PHẢI LÀ CÔNG THỨC CỦA THÀNH CÔNG
TƯ DUY VÀ TRẦM CẢM
TƯ DUY THAY ĐỔI ĐỊNH NGHĨA VỀ NỖ LỰC
CHÚ NGỰA SEABISCUIT
Ỗ

Ề

Ủ

NỖ LỰC NHIỀU: RỦI RO CAO
NỖ LỰC ÍT: RỦI RO CAO
BIẾN KIẾN THỨC THÀNH HÀNH ĐỘNG
HỎI VÀ ĐÁP
CHƯƠNG 3
SỰ THẬT VỀ NĂNG LỰC VÀ THÀNH TỰU
TƯ DUY VÀ KẾT QUẢ HỌC TẬP
HỘI CHỨNG NGẠI CỐ GẮNG
BỘ NÃO
LÊN ĐẠI HỌC
MỌI NGƯỜI ĐỀU BÌNH ĐẲNG?
MỌI NGƯỜI ĐỀU CÓ THỂ LÀM TỐT KHÔNG?
MARVA COLLINS
CẤP ĐỘ NĂNG LỰC: THEO DÕI
TỔNG KẾT
NĂNG LỰC VỀ NGHỆ THUẬT CÓ PHẢI DO BẨM SINH?
JACKSON POLLOCK
SỰ NGUY HIỂM CỦA NHỮNG LỜI KHEN VÀ VIỆC DÁN NHÃN TÍCH-CỰC
NHỮNG NHÃN DÁN TIÊU CỰC VÀ ẢNH HƯỞNG
TÔI CÓ THUỘC VỀ NƠI NÀY?
TIN VÀO Ý KIẾN CỦA NGƯỜI KHÁC
KHI VIỆC ĐƯỢC NHƯ Ý MUỐN
CHƯƠNG 4
THỂ THAO: TƯ DUY CỦA MỘT NHÀ VÔ ĐỊCH
Ý TƯỞNG VỀ MỘT TÀI NĂNG THIÊN BẨM
MICHAEL JORDAN
BABE RUTH
NGƯỜI PHỤ NỮ NHANH NHẤT THẾ GIỚI
NGƯỜI CÓ TÀI NĂNG THIÊN BẨM KHÔNG CẦN CỐ GẮNG
IQ TRONG THỂ THAO
BỀN CHÍ
NÓI THÊM VỀ TÍNH BỀN BỈ
BỀN BỈ, TRÁI TIM, Ý CHÍ, VÀ TÂM TRÍ CỦA MỘT NHÀ VÔ ĐỊCH
ĐỨNG VỮNG TRÊN ĐỈNH CAO
THÀNH CÔNG LÀ GÌ?
THẤT BẠI LÀ GÌ?
CHỦ ĐỘNG TẠO RA THÀNH CÔNG
TRỞ THÀNH NGÔI SAO CÓ Ý NGHĨA GÌ?
MỌI MÔN THỂ THAO ĐỀU LÀ MÔN THỂ THAO ĐỒNG ĐỘI
Ắ

LẮNG NGHE TƯ DUY
CHƯƠNG 5
DOANH NGHIỆP: TƯ DUY VÀ LÃNH ĐẠO
ENRON VÀ TƯ DUY VỀ TÀI NĂNG
NHỮNG TỔ CHỨC BIẾT CÁCH PHÁT TRIỂN
MỘT NGHIÊN CỨU VỀ TƯ DUY VÀ QUYẾT ĐỊNH TRONG LÃNH ĐẠO
LÃNH ĐẠO VỚI TƯ DUY CỐ ĐỊNH
CEO VÀ NHỮNG CÁI TÔI KHỔNG LỒ
CÁC NHÀ LÃNH ĐẠO VỚI TƯ DUY CỐ ĐỊNH TRONG THỰC TẾ
IACOCCA: TÔI LÀ MỘT NGƯỜI HÙNG
ALBERT DUNLAP: TÔI LÀ MỘT NGÔI SAO
NHỮNG CHÀNG TRAI THÔNG MINH NHẤT LỚP
KHI MỘT NÚI CÓ HAI HỔ
VÔ ĐỊCH VÀ XỨNG ĐÁNG
NHỮNG NGƯỜI SẾP TÀN ĐỘC
NHỮNG NGƯỜI LÃNH ĐẠO CÓ TƯ DUY PHÁT TRIỂN
JACK: LẮNG NGHE, GHI NHẬN, BỒI DƯỠNG
LOU: THOÁT RA KHỎI TƯ DUY CỐ ĐỊNH
ANNE: HỌC HỎI, VỮNG VÀNG VÀ SO SÁNH
MỘT CUỘC NGHIÊN CỨU VỀ TƯ DUY NHÓM
TƯ DUY NHÓM THAY VÌ THẢO LUẬN
KHI NHỮNG NGƯỜI THÍCH ĐƯỢC NỊNH ĐI LÀM
NGƯỜI THƯƠNG THUYẾT: BẨM SINH HAY LUYỆN TẬP?
ĐÀO TẠO TRONG DOANH NGHIỆP: NGƯỜI LÃNH ĐẠO ĐƯỢC SINH RA HAY DO RÈN
LUYỆN?
NGƯỜI LÃNH ĐẠO: SINH RA HAY ĐƯỢC TẠO RA?
TƯ DUY TỔ CHỨC
CHƯƠNG 6
CÁC MỐI QUAN HỆ: TƯ DUY TRONG TÌNH YÊU
CÁC MỐI QUAN HỆ KHÔNG GIỐNG NHAU
TƯ DUY TRONG TÌNH YÊU
ĐỐI PHƯƠNG NHƯ KẺ THÙ
CẠNH TRANH: AI LÀ NGƯỜI TỐT HƠN?
TÌNH BẠN
SỰ NHÚT NHÁT
KẺ ĂN HIẾP – NẠN NHÂN: TRẢ THÙ
NHỮNG KẺ BẮT NẠT NÀY LÀ AI?
NẠN NHÂN VÀ SỰ TRẢ THÙ
CÁCH GIẢI QUYẾT?

CHƯƠNG 7
CHA MẸ, GIÁO VIÊN, VÀ HUẤN LUYỆN VIÊN:
TƯ DUY TỚI TỪ ĐÂU?
PHỤ HUYNH (VÀ GIÁO VIÊN):
THÔNG ĐIỆP VỀ THÀNH CÔNG VÀ THẤT BẠI
THÔNG ĐIỆP VỀ THÀNH CÔNG
THÔNG ĐIỆP VỀ QUÁ TRÌNH VÀ SỰ PHÁT TRIỂN
THÔNG ĐIỆP VỀ THẤT BẠI
TRẺ EM TIẾP THU NHỮNG THÔNG ĐIỆP
GIÁO VIÊN (VÀ PHỤ HUYNH)
NHỮNG GIÁO VIÊN VĨ ĐẠI
NHỮNG TIÊU CHUẨN CAO VÀ MỘT MÔI TRƯỜNG NUÔI DƯỠNG
NHỮNG TIÊU CHUẨN CAO VÀ MỘT MÔI TRƯỜNG NUÔI DƯỠNG – TIẾP TỤC
NHỮNG HỌC SINH CÁ BIỆT
GIÁO VIÊN CÓ TƯ DUY PHÁT TRIỂN: HỌ LÀ AI?
HUẤN LUYỆN VIÊN: THẮNG NHỜ TƯ DUY.
HUẤN LUYỆN VIÊN CÓ TƯ DUY CỐ ĐỊNH TRONG THỰC TẾ
HUẤN LUYỆN VIÊN CÓ TƯ DUY PHÁT TRIỂN TRONG THỰC TẾ
ĐÂU LÀ KẺ THÙ: THÀNH CÔNG HAY THẤT BẠI?
TƯ DUY PHÁT TRIỂN LỆCH LẠC
THẾ NÀO LÀ/KHÔNG LÀ TƯ DUY PHÁT TRIỂN?
LÀM THẾ NÀO ĐỂ CÓ TƯ DUY PHÁT TRIỂN (THỰC SỰ)?
LÀM THẾ NÀO ĐỂ TRUYỀN LẠI TƯ DUY PHÁT TRIỂN?
DI SẢN CỦA CHÚNG TA
CHƯƠNG 8
THAY ĐỔI TƯ DUY
TIN TƯỞNG LÀ CHÌA KHÓA TỚI HẠNH PHÚC (VÀ KHỔ ĐAU)
TƯ DUY GIÚP TA TIẾN XA HƠN
NHỮNG BÀI GIẢNG VỀ TƯ DUY
HỘI THẢO VỀ TƯ DUY
BRAINOLOGY
NÓI THÊM VỀ SỰ THAY ĐỔI
CHO BẢN THÂN CƠ HỘI ĐỂ PHÁT TRIỂN
NHỮNG KẾ HOẠCH BẠN SẼ THỰC HIỆN (HOẶC KHÔNG)
CẢM THẤY TỆ NHƯNG VẪN LÀM TỐT
TÂN BINH TIỀM NĂNG
NHỮNG NGƯỜI KHÔNG MUỐN THAY ĐỔI
TÔI XỨNG ĐÁNG: CẢ THẾ GIỚI NÀY NỢ TÔI
TỪ CHỐI: TÔI HÀI LÒNG VỚI CUỘC SỐNG
Ổ

Ủ

Á

THAY ĐỔI TƯ DUY CỦA CON CÁI
NHỮNG THẦN ĐỒNG CÓ TƯ DUY CỐ ĐỊNH
KHI NỖ LỰC KHÔNG ĐEM LẠI KẾT QUẢ NHƯ Ý MUỐN
TƯ DUY VÀ Ý CHÍ
CƠN GIẬN
TƯ DUY PHÁT TRIỂN VÀ KIỂM SOÁT BẢN THÂN
DUY TRÌ SỰ THAY ĐỔI
HÀNH TRÌNH TỚI TƯ DUY PHÁT TRIỂN (THỰC SỰ)
CUỘC HÀNH TRÌNH: BƯỚC 1
CUỘC HÀNH TRÌNH: BƯỚC 2
CUỘC HÀNH TRÌNH: BƯỚC 3
HỌC VÀ GIÚP NHỮNG NGƯỜI KHÁC CÙNG HỌC
CON ĐƯỜNG PHÍA TRƯỚC

LỜI NGƯỜI DỊCH
134.189 từ, 272 trang, 3 tháng ròng, và gần trăm lần muốn bỏ
cuộc. Nhưng giờ đây, sau khi đã dịch xong những dòng cuối cùng
của cuốn sách, tôi đã chứng minh được với bản thân rằng Mình có
thể làm được điều này. Các bạn hẳn vẫn nhớ được những khó khăn,
vất vả khi lần đầu tiên làm việc gì đó đúng không? Đây, đây là lần
đầu tiên tôi dịch sách.
Tại sao tôi lại chọn cuốn sách này là tác phẩm dịch đầu tiên?
Có lẽ là vì đây là cuốn sách tổng hợp lại một cách có hệ thống nhất
những gì mà bao năm nay tôi luôn muốn nói với những người mà
tôi yêu thương. Tôi cũng từng là một người có Tư Duy Cố Định
(một định nghĩa các bạn sẽ được học trong cuốn sách này), và có
những đặc điểm kinh điển của lối tư duy này. Tôi không dám thử

điều gì mới, dễ dàng bỏ cuộc trước một việc gì đó có thể làm lộ ra
khuyết điểm của mình, và luôn lo lắng rằng mình trông ngu ngốc
trong mắt mọi người. Thế rồi, bằng một cách nào đó, tư duy tôi tự
thay đổi từ lúc nào không biết. Vẫn là cảm giác bồn chồn khi muốn
thử làm điều mới, nhưng giờ đây nó là sự phấn khích, kích thích, và
tôi vẫn lao đầu vào làm điều làm tôi e ngại. Vẫn có lúc tôi cảm thấy
nản chí trước một nhiệm vụ khó khăn, nhưng rồi tôi lại ép mình
phải tiếp tục và hoàn thiện nó. Trước đây khi có ai đó cho rằng tôi
không làm được điều gì đó, tôi sẽ làm điều ngược lại để chứng tỏ
rằng họ sai. Giờ đây dù có người nói với tôi điều đó hay không, tôi
cũng vẫn không ngừng tìm những điều mới mẻ để thử thách bản
thân, và lần này không phải là vì ai đó, hay vì sự sĩ diện, mà vì
chính sự phát triển của bản thân tôi. Có những thứ mà trước đây tôi
nghĩ mình sẽ không thể thay đổi được, nhất là những gì thuộc về
tính cách đã sống cùng tôi 25 năm, vậy mà giờ tôi đã xóa bỏ được
tương đối (nếu không muốn nói là hoàn toàn) những thói quen đó.
Quan trọng hơn, giờ tôi luôn cảm thấy vui mừng mỗi khi có ai đó
nhìn thấy và chỉ ra cho tôi những khuyết điểm: “Cảm ơn nhé! Tôi
sẽ sửa nó! Còn khuyết điểm nào nữa không? Nói tiếp đi! Nói tiếp
đi!!!” mà không hề cảm thấy bị tự ái – vẫn xấu hổ, nhưng không tự
ái.
Cuộc sống của tôi khi có lối tư duy mới (tôi vẫn không biết
mình đã có tư duy mới cho tới khi đọc cuốn sách này) trở nên đầy
ắp những cơ hội, và tôi trở nên bận rộn hơn bao giờ hết: lúc nào
cũng có những thử thách mới đầy kích thích chờ tôi vượt qua, nhìn
ai cũng thấy có điểm đáng để mình học hỏi, và tôi trở thành một
con người tốt hơn mỗi ngày. Nhận ra được lợi ích của những phát
hiện ấy, tôi rất muốn truyền lại những điều tôi tự ngộ ra được với
gia đình, bạn bè và những người khác nữa. Nhưng chỉ nói những
điều mình tự phát hiện ra bằng bản năng, trải nghiệm và việc lúc
nào cũng nhìn lại bản thân để chỉnh sửa những khuyết điểm có vẻ
không đem lại nhiều sức thuyết phục lắm tới mọi người.

Vậy nên khi đọc những trang đầu của cuốn sách này, tôi đã
đọc ngấu nghiến nó trong 2 ngày, bởi nó đã giải thích được những
gì tôi đã trải qua bằng những khám phá khoa học rất rõ ràng. Tôi
thực sự rất muốn tất cả mọi người đều đọc được nó, nhưng tiếc thay
nó lại bằng tiếng Anh. Sau một thời gian đắn đo, cuối cùng tôi
quyết định bắt đầu dự án dịch sách.
Trong khi dịch, tôi đã cố gắng dùng ý hiểu của mình, sắp xếp
lại theo văn phong tiếng Việt, làm sao cho sát nghĩa nhất có thể với
bản gốc. Tuy nhiên, một số chi tiết (nhỏ, không quan trọng) chỉ có
nghĩa trong văn hóa Mỹ, nên tôi đã lược bỏ bớt, vì vậy bản dịch của
tôi sẽ giống với bản gốc chỉ 98%. Có một số chỗ các bạn sẽ thấy tôi
dùng lặp từ, đôi khi là vì văn vẻ của tôi hạn chế, phần lớn là vì bản
gốc của tác giả cũng lặp lại những từ như vậy.
Tôi mong rằng, với những gì được trình bày trong sách, tất cả
mọi người sẽ đều rút ra và áp dụng được những bài học quý báu ở
tất cả các lĩnh vực. Chúc mọi người sẽ nhìn cuộc sống theo một góc
nhìn mới mẻ hơn, có ích hơn, hạnh phúc hơn sau khi đọc cuốn sách
này.
Rất mong sẽ nhận được những phản hồi về bản dịch cũng như
những câu chuyện của mọi người kể về những thay đổi dựa theo
những gì đã học trong sách. Mọi người có thể gửi những câu
chuyện qua cho tôi qua địa chỉ email trungha92@gmail.com, chúng
ta có thể trao đổi để cùng nhau phát triển, tiến bộ hơn.
T
h
â
n
,

Trung
Hà
(Aiken
).

GIỚI THIỆU

Một hôm, một số sinh viên ngồi nói chuyện với tôi và gợi ý
tôi nên viết quyển sách này. Các bạn ấy muốn tất cả mọi người đều
có thể sử dụng những kiến thức trong cuốn sách này để có được
một cuộc sống tốt đẹp hơn. Đây là điều mà tôi vốn đã muốn làm từ
rất lâu, và giờ tôi coi nó như là nhiệm vụ quan trọng nhất.
Cuốn sách này có một phần dựa trên những nền tảng về tâm
lý học có liên quan tới sức mạnh của niềm tin. Đôi khi chúng ta có
thể nhận thức được những niềm tin này, có thể không, nhưng chúng
có ảnh hưởng rất lớn tới việc chúng ta muốn gì, hay việc chúng ta
có thành công trong việc giành lấy những thứ ta muốn hay không.
Những nền tảng tâm lý học còn chỉ ra việc thay đổi niềm tin của
một người – dù là những niềm tin nhỏ nhất – cũng có thể có hiệu
ứng lớn lao tới mức nào.
Trong cuốn sách này, các bạn sẽ được học làm thế nào mà
một niềm tin hết sức đơn giản về bản thân bạn – niềm tin mà chúng
tôi khám phá ra trong quá trình nghiên cứu – sẽ là kim chỉ nam
trong phần lớn đường đời của bạn. Nói chính xác hơn, nó sẽ định
hướng bạn trong toàn bộ quá trình phát triển của bạn. Phần lớn

những thứ mà bạn định nghĩa là “nét tính cách của bạn” đều được
sinh ra từ Tư Duy, và phần lớn những thứ ngăn cản bạn khai thác
hết tiềm năng của mình cũng bắt nguồn từ Tư Duy.
Chưa có một cuốn sách nào giải thích về Tư Duy và hướng
dẫn mọi người làm thế nào để áp dụng chúng vào cuộc sống. Các
bạn sẽ hiểu tại sao có những người lại thành công trong các lĩnh vực
như khoa học, nghệ thuật, thể thao, kinh doanh, và có những người
lại đáng-nhẽ-có-thể-thành-công-nhưng-lại-thất-bại. Bạn sẽ thấy
hiểu hơn về người bạn đời, sếp, bạn bè, và những đứa con của
mình. Bạn sẽ được hướng dẫn làm thế nào để giải thoát thứ gông
cùm đang kìm hãm sự phát triển của bản thân, cũng như của người
khác.
Tôi cảm thấy rất vinh dự khi được chia sẻ những điều này với
các bạn. Bên cạnh những con người mà tôi gặp trong quá trình
nghiên cứu, ở mỗi chương, tôi còn thêm vào những câu chuyện tôi
góp nhặt được từ báo chí, cũng như từ chính trải nghiệm của bản
thân, để các bạn hiểu rõ hơn ứng dụng thực tế của Tư Duy trong đời
thường. (Trong phần lớn các tình huống, tên và thông tin cá nhân
của nhân vật đã được thay đổi; tôi cũng một vài lần tổng hợp nhiều
trường hợp làm một để làm rõ một luận điểm nào đó. Một số các
cuộc đối thoại được trích ra từ trí nhớ, và tôi đã cố nhớ lại càng
chính xác càng tốt.)
Ở cuối mỗi chương, đặc biệt là chương cuối, tôi đều gợi ý cho
các bạn các cách để ứng dụng bài học ở các chương – cách để nhận
biết lối Tư Duy bạn đang có, hiểu cách nó vận hành, và cách để
thay đổi nó nếu bạn muốn.
Vài lời về ngữ pháp. Tôi nắm chắc ngữ pháp, tôi yêu ngữ
pháp, nhưng tôi không phải lúc nào cũng dùng đúng trong cuốn
sách này. Tôi bắt đầu nhiều câu bằng Và và Nhưng. Tôi kết thúc

nhiều câu bằng giới từ. Tôi dùng từ họ trong những ngữ cảnh đáng
nhẽ nên dùng từ anh ấy hay cô ấy. Tôi viết như vậy để ngôn từ
không trở nên trịnh trọng quá, và để vào thẳng vấn đề cho dễ. Và
tôi mong những độc giả khó tính sẽ bỏ qua cho tôi.
Một vài lời về bản cập nhật này. Tôi cảm thấy tôi cần phải
thêm một số thông tin mới vào một vài chương trong cuốn sách này.
Tôi đã thêm nghiên cứu mới của chúng tôi về tư duy trong doanh
nghiệp ở chương 5 (Doanh nghiệp). Phải, doanh nghiệp cũng có thể
có Tư Duy. Tôi thêm một phần mới về Tư Duy Phát Triển Lệch Lạc
ở chương 7 (Phụ Huynh, Giáo Viên và Huấn Luyện Viên) sau khi
tôi học được rằng những cách sáng tạo mà mọi người hiểu và ứng
dụng Tư Duy Phát Triển không phải lúc nào cũng đúng. Tôi cũng
thêm “Hành trình tới một Tư Duy Phát Triển Thực Sự” ở chương 8
(Thay Đổi Tư Duy) bởi rất nhiều người đã yêu cầu tôi cung cấp
thêm thông tin về cách bắt đầu cuộc hành trình ấy. Tôi mong rằng
những cập nhật này sẽ hữu ích cho các bạn.
Tôi muốn nhân cơ hội này để cảm ơn tới tất cả những người
đã giúp đỡ tôi thực hiện các nghiên cứu cũng như hoàn thiện cuốn
sách này. Các sinh viên của tôi đã giúp những nghiên cứu này trở
nên hết sức thú vị. Tôi mong họ cũng học được từ tôi nhiều như tôi
học được từ họ. Tôi cũng muốn cảm ơn các tổ chức đã hỗ trợ các
nghiên cứu của chúng tôi: William T. Grant Foundation, National
Science Foundation, Department of Education, National Institute of
Mental Health, National Institute of Child Health and Human
Development, Spencer Foundation, và Raikes Foundation.
Những người ở Random House là đội ngũ truyền cảm hứng
nhiều nhất mà tôi từng gặp: Webster Younce, Daniel Menaker, Tom
Perry, và nhất là Caroline Sutton và Jannifer Hershey, hai nhà biên
tập của tôi. Sự hào hứng về cuốn sách và những gợi ý của hai người
thực sự đã tạo nên sự khác biệt. Tôi muốn cảm ơn quản lý tuyệt vời

của tôi, Giles Anderson, cũng như Heidi Grant – người đã giúp tôi
liên lạc với Giles.
Cảm ơn tất cả những người đã cung cấp thông tin và phản hồi
cho tôi, nhưng tôi đặc biệt cảm ơn Polly Shulman, Richard Dweck,
và Maryann Peshkin vì những bình luận chi tiết và sâu sắc của họ.
Cuối cùng, tôi muốn cảm ơn chồng tôi, David, vì tình yêu và nhiệt
huyết của anh đã đem lại cho cuộc đời tôi một chiều không gian
mới. Những giúp đỡ của anh trong việc hoàn thành cuốn sách này là
vô cùng lớn lao.
Nghiên cứu của tôi là về sự phát triển, và nghiên cứu này đã
giúp tôi bồi dưỡng sự phát triển của riêng mình. Tôi mong rằng
nghiên cứu cũng sẽ giúp ích cho bạn.

CHƯƠNG I

HAI LOẠI TƯ DUY

Khi tôi còn là một nghiên cứu sinh trẻ tuổi, một điều xảy
ra đã thay đổi hoàn toàn cuộc đời tôi. Khi đó, tôi bị ám ảnh với
việc phải hiểu cho bằng được cách một người đối mặt với thất
bại, và tôi quyết định sẽ nghiên cứu điều này bằng cách quan
sát cách những học sinh đối phó với những câu hỏi khó. Tôi
bèn đưa một vài đứa trẻ vào trong một lớp học, cho chúng thư
giãn thoải mái, sau đó đưa cho chúng một tập các câu đố cho
chúng giải. Những câu đầu tiên tương đối dễ, nhưng càng về
sau chúng càng khó hơn. Trong lúc bọn trẻ nhăn nhó, cắn bút
suy nghĩ, tôi quan sát, ghi lại cách chúng xử lý các câu đố và
phân tích xem chúng đang nghĩ và cảm thấy gì. Mặc dù tôi đã
dự liệu từ trước rằng mỗi đứa trẻ sẽ đối phó với khó khăn theo
những cách khác nhau, nhưng điều tôi quan sát được lại làm
tôi hết sức bất ngờ.
Khi gặp phải những câu đố khó, một cậu bé 10 tuổi vò
đầu bứt tai, xoa hai tay với nhau, liếm môi và kêu lên sung
sướng: “Con cực thích mấy câu khó khó kiểu này!”. Một cậu
bé khác, cũng đang chật vật với câu hỏi khó, nhìn tôi cười hài
lòng và nói: “Mấy câu này khó thật, đúng như con mong đợi”.
Điều gì đã xảy ra với hai cậu bé này? Trước đó tôi luôn
nghĩ rằng hoặc là bạn sẽ tránh gặp thất bại, hoặc là bạn sẽ thất
bại. Tôi chưa từng nghĩ có người sẽ thích thất bại. Chẳng lẽ
mấy đứa trẻ này đến từ hành tinh khác hay sao?

Mỗi người trong chúng ta đều có một tấm gương nào đó
để noi theo, một người quan trọng sẽ chỉ ra cho bạn đường đi
nước bước vào những giây phút quan trọng. Những đứa trẻ
này chính là tấm gương của tôi. Rõ ràng là chúng biết điều mà
tôi không biết, và tôi quyết phải tìm cho ra điều đó là gì – để
hiểu lối tư duy nào có thể biến thất bại thành cơ hội.

Vậy điều những đứa trẻ này biết là gì? Chúng hiểu rằng,
những phẩm tính của con người, ví dụ trí thông minh, đều có
thể trau dồi được. Và đó là điều mà chúng đang làm – chúng
đang trở nên thông minh hơn (bằng cách làm những câu hỏi
khó). Không những chúng không bị nản lòng vì thất bại
(không giải được câu đố), mà chúng còn không nghĩ rằng
chúng đang thất bại. Chúng nghĩ rằng chúng đang học hỏi.
Mặt khác, tôi đã luôn nghĩ rằng phẩm chất của con
người mãi bất biến như được khắc vào đá. Bạn nếu không
thông minh thì sẽ là đần độn, và thất bại tức là bạn không
thông minh. Đơn giản vậy thôi. Nếu bạn có thể lên kế hoạch
để thành công và tránh thất bại hết mức có thể, bạn sẽ luôn giữ
được sự thông minh của mình. Mắc sai lầm, kiên trì hay phải
vất vả làm điều gì đó là những điều tôi cố gắng không bao giờ
làm.
Phẩm chất con người là thứ bồi dưỡng được hay bất biến
là vấn đề đã được bàn luận từ lâu. Ý nghĩa của những ý kiến
này với bạn mới là điều mà ít ai đặt câu hỏi: Điều gì sẽ xảy ra
khi bạn cho rằng trí thông minh, hay tính cách là thứ mà bạn
có thể phát triển; và điều gì sẽ xảy ra khi bạn cho rằng điều

ngược lại mới đúng? Trước tiên, hãy cùng nhìn lại về bản chất
con người, sau đó hẵng quay lại những câu hỏi này nhé.

TẠI SAO CHÚNG TA KHÁC NHAU?

Từ thời xa xưa, con người đã nghĩ khác nhau, làm khác nhau,
và phát triển khác nhau. Chắc chắn đã có người đặt ra câu hỏi
tại sao chúng ta khác nhau – tại sao lại có người thông minh
hơn, đạo đức hơn – và liệu có điều gì làm những sự khác biệt
đó bất biến không? Các chuyên gia đứng đều về hai phía. Một
số cho rằng những khác biệt này bắt nguồn từ sự khác nhau về
mặt thể chất, vì thế khác biệt là không thể tránh khỏi và cũng
không thể thay đổi được. Hàng nhiều năm liền, những tuyên
bố về sự khác biệt trong thể chất này bao gồm sự lồi lõm ở
xương sọ, kích thước và hình dạng của xương sọ, và ngày nay,
người ta thêm vào yếu tố gen di truyền nữa.
Số còn lại lại cho rằng, môi trường nuôi dưỡng, những
trải nghiệm, viêc luyện tập hay cách thức học tập mới làm nên
sự khác biệt giữa người với người. Có thể bạn sẽ ngạc nhiên
khi biết rằng một trong những người cực kỳ ủng hộ quan điểm
này là Alfred Binet, người phát minh ra bài kiểm tra trí thông
minh IQ. Chẳng phải bài kiểm tra IQ vốn là để đưa ra một giá
trị nhất định cho trí thông minh của một người hay sao? Thực
tế không phải thế. Binet, một người Pháp làm việc ở Paris vào
những năm đầu của thế kỉ 20, đã thiết kế ra bài kiểm tra này để
lọc ra những đứa trẻ nào không tiếp thu được nhiều kiến thức
từ các trường công, từ đó thiết kế ra những chương trình giáo
dục mới có thể giúp chúng bắt kịp với giáo trình học. Mặc dù
không phủ nhận có sự khác biệt về trí thông minh giữa những
đứa trẻ, Binet tin rằng học tập và rèn luyện có thể đem lại
những thay đổi rất lớn về trí tuệ. Dưới đây là đoạn trích từ một
trong những cuốn sách thành công nhất của ông, Modern Ideas

about Children - trong đó ông đã tổng hợp những nghiên cứu
của ông với hàng trăm trẻ nhỏ gặp khó khăn trong việc học
tập:

Một vài nhà triết học hiện đại… tin rằng trí tuệ của một
người là một con số cố định, không thể phát triển.
Chúng ta phải phản đối và đứng lên chống lại sự bi quan
đầy bi quan này… Bằng việc rèn luyện, luyện tập, và
quan trọng nhất là phương pháp đúng đắn, chúng ta có
thể tăng cường sự tập trung, trí nhớ, khả năng đánh giá
để trở nên thông minh hơn.

Ai mới là người đúng? Ngày nay, phần lớn các chuyên
gia đều đồng ý rằng vấn đề này không hoàn toàn đúng mà
cũng không hoàn toàn sai. Trí thông minh không hoàn toàn do
gen, cũng không hoàn toàn dựa vào môi trường nuôi dưỡng.
Ngay từ khi một người mới sinh ra, cả hai yếu tố này đều liên
quan tới nhau, cùng đóng góp xây dựng nên một con người.
Trong thực tế, như Gilbert Gottlieb, một nhà thần kinh học
lừng danh, đã nói, không những gen và môi trường phải “hợp
tác” với nhau trong sự phát triển cá nhân, mà gen còn đòi hỏi
dữ liệu được đưa vào từ môi trường thì mới có thể hoạt động
được tốt.
Cùng với đó, trái với các hiểu lầm cũ kỹ trước đây, các
nhà khoa học đang nhận ra rằng con người có khả năng học

tập, cũng như bộ não con người có khả năng phát triển trong
suốt cuộc đời của họ. Đương nhiên, mỗi người có một mã gen
độc nhất. Mọi người có thể có điểm xuất phát khác nhau về
tính cách hay khả năng, nhưng sự thật là kinh nghiệm chúng ta
thu được, sự rèn luyện và những cố gắng chúng ta bỏ ra sẽ đưa
ta đi nốt phần đường còn lại. Robert Sternberg, nhà nghiên cứu
nổi tiếng ngày nay về trí thông minh, từng viết rằng yếu tố
quan trọng quyết định xem ta có giỏi một thứ gì đó hay không
“không phải là một thứ gì đó bẩm sinh hay cố định, mà là sự
nỗ lực có chủ đích”. Hay, như Binet từng nói, những người
sinh ra đã thông minh chưa chắc đã là người thông minh nhất
ở cuối chặng đường.

TẤT CẢ NHỮNG ĐIỀU NÀY CÓ Ý NGHĨA GÌ VỚI
BẠN?

HAI LOẠI TƯ DUY

Nghe các chuyên gia trình bày những kiến thức này là một
chuyện. Việc hiểu những kiến thức này ứng dụng thế nào vào
bạn là một chuyện khác. Trong suốt 30 năm, nghiên cứu của
tôi chỉ ra rằng hướng quan điểm mà bạn chọn để áp dụng sẽ có
ảnh hưởng lớn lao tới hướng đi của bạn trong cuộc sống. Nó
có thể quyết định liệu bạn có thể trở thành con người mà bạn
mong muốn hay không, hay liệu bạn có thể đạt được thứ mà
bạn khao khát hay không. Tại sao lại như thế? Làm thế nào mà
một niềm tin đơn giản (về trí thông minh) lại có sức mạnh có
thể thay đổi tâm lý và cuộc sống của bạn tới vậy?
Khi bạn tin rằng những phẩm chất của mình như chữ
được khắc trên đá – Tư Duy Cố Định – niềm tin này sẽ tạo ra
trong bạn mong muốn được chứng tỏ bản thânhết lần này tới
lần khác. Nếu bạn chỉ có một “lượng” trí thông minh nhất
định, một tính cách nhất định, và một “cái tôi” nhất định, rõ
ràng bạn sẽ muốn chứng tỏ rằng bạn rất thông minh, một tính
cách rất dễ mến, và một cái tôi riêng biệt. Bạn cảm thấy không
an tâm nếu những đặc điểm đó chỉ là vừa đủ trong mắt những
người xung quanh.
Một số người trong chúng ta bị gieo lối tư duy này vào
đầu từ khi còn rất nhỏ. Ngay từ khi còn là một đứa trẻ, tôi đã
luôn tập trung vào việc trở nên thông minh hơn, nhưng lối Tư
Duy Cố Định này được ghi sâu vào tâm trí tôi bởi cô Wilson,
giáo viên lớp 6 của tôi. Không như Alfred Binet, cô tin rằng
kết quả bài kiểm tra IQ của một người quyết định tương lai
người ấy sẽ trở thành người thế nào. Cô xếp chỗ cho chúng tôi

dựa theo điểm IQ, và chỉ những bạn nào có điểm IQ cao mới
được đứng đầu hàng, mới được phân công trực nhật, hay đem
giấy tờ tới cho thầy hiệu trưởng. Ngoài những câu đánh giá
khá khó chịu, cô còn tạo ra cho cả lớp một tư duy rằng mọi
người đều có chung một mục tiêu duy nhất: Đừng tỏ ra mình
dốt, phải thể hiện rằng mình là người thông minh. Còn ai có
thể quan tâm hay thích thú với việc học nữa khi con người
chúng tôi luôn bị đánh giá mỗi khi cô ấy cho chúng tôi làm bài
kiểm tra hay bắt đứng lên phát biểu?
Tôi từng chứng kiến rất nhiều người có chung mục tiêu
phải chứng tỏ bản thân này – trong lớp học, trong công việc,
và trong cả các mối quan hệ. Mọi tình huống, với họ, đều là
dịp để họ chứng minh trí tuệ, tính cách hay phẩm chất của họ.
Mọi tình huống đều được đánh giá: Liệu mình sẽ thành công
hay thất bại? Mình sẽ trông ngớ ngẩn hay thông minh nếu làm
điều đó? Mình sẽ được chấp nhận hay bị từ chối tình cảm?
Mình sẽ là người chiến thắng hay kẻ thua cuộc?
Nhưng chẳng phải xã hội chúng ta đánh giá cao trí tuệ,
tính cách và phẩm chất hay sao? Việc muốn có những đặc
điểm tốt chẳng phải là điều bình thường hay sao? Đúng,
nhưng….
Có một lối tư duy mà trong đó, bạn biết rằng những đặc
điểm bạn có không phải là những đặc điểm mà bạn sẽ phải
sống cùng trong suốt phần đời của bạn, bạn không phải cố lừa
phỉnh bản thân và những người khác rằng mình có xe BMW
trong khi lo nơm nớp sợ hết giờ thuê. Với lối tư duy này,
những thứ bạn có chỉ là điểm khởi đầu của sự phát triển. Lối
Tư Duy Phát Triển này được dựa trên niềm tin rằng những

phẩm chất cơ bản của bạn là những thứ bạn có thể bồi đắp qua
sự cố gắng, các phương pháp hợp lý, và sự giúp đỡ từ những
người xung quanh. Mặc dù mỗi người là một cá thể độc nhất –
về mặt tài năng vốn có, mối quan tâm hay tính khí – mọi người
đều có thể thay đổi và tiến bộ qua những trải nghiệm và rèn
luyện thực tế.
Vậy những người có lối tư duy này có tin rằng bất cứ ai
cũng có thể trở thành người họ muốn, rằng cứ hễ có đủ động
lực và nền giáo dục tốt, ai cũng có thể trở thành Eistein hay
Beethoven không? Không, nhưng họ tin rằng tiềm năng thực
sự của một người là không giới hạn; không thể đưa ra một giới
hạn nhất định cho những gì bạn có thể đạt được sau nhiều năm
rèn luyện, học tập với niềm đam mê cháy bỏng.
Bạn có biết, Darwin và Tolstoy đã từng bị coi là “bình
thường” không? Ngay cả Ben Hogan, một trong những tay gôn
vĩ đại nhất thế giới, đã từng bị coi là vụng về và xấu xí khi còn
nhỏ không? Hay nhiếp ảnh gia Cindy Sherman, người từng
xuất hiện trong hầu hết các danh sách những nghệ sĩ có tầm
ảnh hưởng nhất thế kỉ 20, đã trượt khóa học nhiếp ảnh đầu tiên
cô tham gia? Hay Geraldine Page, một trong những nữ diễn
viên vĩ đại nhất, đã từng được khuyên là nên từ bỏ nghề diễn
vì không có tài năng?
Bạn có thể thấy rằng, niềm tin rằng những phẩm chất
đáng ngưỡng mộ đều có thể được gây dựng lên đã tạo ra niềm
đam mê trong việc học hỏi. Tại sao phải tốn thời gian đi chứng
tỏ với người khác rằng bạn giỏi, trong khi bạn có thể tự mình
giỏi lên? Tại sao phải giấu những khuyết điểm của mình trong
khi bạn có thể sửa chữa chúng? Tại sao lại chỉ tìm những

người bạn chỉ biết vuốt ve cái tôi của bạn, thay vì những người
luôn thúc đẩy bạn trở nên tốt hơn? Và tại sao chỉ biết tìm
những câu trả lời đã có sẵn, thay vì tạo ra những phương pháp
và câu trả lời hay hơn, sáng tạo hơn? Niềm mong muốn vượt
qua ngoài giới hạn bản thân, ngay cả khi gặp phải khó khăn
hay không có kết quả như bạn mong muốn, là nền tảng của Tư
Duy Phát Triển. Đây là lối tư duy cho phép mọi người thành
công ngay cả trong những thời điểm khó khăn nhất của cuộc
đời.

CÁI NHÌN TỔNG THỂ VỀ HAI LỐI TƯ DUY

Để giúp các bạn hiểu cách thức hoạt động của hai lối tư duy
này, hãy tưởng tượng – càng sinh động càng tốt –bạn là một
thanh niên trẻ tuổi đang có một ngày rất tệ:
Hôm nay bạn tới một lớp học rất quan trọng, và bạn
cũng rất thích môn học này. Giáo sư trả bài kiểm tra giữa
kỳ. Bạn nhận được điểm C+. Bạn cảm thấy rất thất vọng.
Tối hôm đó trên đường về nhà, bạn phát hiện bạn nhận
vé phạt vì đỗ xe không đúng nơi quy định. Cảm thấy rất
ức chế, bạn gọi điện cho đứa bạn thân để xả nhưng
người bạn đó có vẻ như không muốn nói chuyện.
Bạn sẽ nghĩ gì trong trường hợp này? Bạn sẽ cảm thấy sao? Sẽ
làm gì?
Khi tôi đưa ra tình huống này cho những người có Tư
Duy Cố Định, họ nói: “Tôi cảm thấy như bị hắt hủi.” “Tôi là
một kẻ thất bại.” “Tôi thật đần độn.” “Tôi thấy tất cả mọi
người đều giỏi hơn tôi.” Nói cách khác, họ coi những việc xảy
ra tới họ như một thước đo trực tiếp về khả năng và giá trị của
họ.
Khi được yêu cầu nhận xét về cuộc đời của mình, họ
nói: “Cuộc đời tôi thật đáng thương.” “Nó chả có ý nghĩa gì.”
“Cả thế giới đều chống lại tôi.” “Không ai yêu tôi cả, tất cả
mọi người đều ghét bỏ tôi.” “Cuộc đời này thật không công
bằng và mọi nỗ lực của tôi đều vô nghĩa.” “Chả bao giờ có

điều gì tốt đẹp xảy đến với tôi cả.” “Tôi là kẻ xui xẻo nhất thế
giới.”
Hãy nhìn lại xem, có phải khủng bố xảy ra không? Nền
hòa bình thế giới bị đảo lộn không? Hay đó chỉ đơn giản là
một điểm số, một cái vé phạt, và một cuộc gọi không đúng
lúc?
Có phải những người này vốn là những người thiếu tự
tin hay bi quan không? Không. Khi không gặp phải thất bại,
họ vẫn tự tin và lạc quan, sáng suốt và hấp dẫn như những
người có Tư Duy Phát Triển.
Vậy họ đối mặt với thất bại thế nào? “Tôi sẽ không bao
giờ bỏ công sức và thời gian làm cái gì nữa.” (Nói cách khác,
'Tôi sẽ không cho ai cơ hội đánh giá mình nữa.') “Không
muốn thức dậy nữa.” “Uống thật say.” “Quát tháo ai đó cho bõ
tức.” “Tìm một góc nào đó để lẩn trốn.” “Khóc.” “Đập phá cái
gì đó.” “Chả còn muốn làm gì nữa.”
Chả còn muốn làm gì nữa! Khi tôi đưa ra viễn cảnh bên trên,
tôi đã cố tình để điểm là C+, thay vì F (ở nước ngoài, F = Fail
= trượt), để bài kiểm tra là “giữa kỳ”, thay vì cuối kỳ. Là “vé
phạt đỗ xe”, thay vì một vụ tai nạn xe. Là “có vẻ như”, thay vì
nói thẳng là người đó không muốn nói chuyện. Không có gì là
quá nghiêm trọng xảy ra đây, thế nhưng Tư Duy Cố Định lại
tạo ra thứ cảm giác thất bại tuyệt đối, làm tê liệt mọi hứng
khởi, đam mê.
Khi tôi hỏi những người có Tư Duy Phát Triển tình
huống tương tự, họ trả lời như sau:

“Tôi cần phải cố gắng hơn trên lớp, cẩn thận hơn mỗi
khi đỗ xe, và để ý xem có phải bạn tôi đã gặp chuyện không
vui không.”
“C+ có nghĩa là tôi đã làm sai chỗ nào đó, nhưng tôi vẫn
còn nửa kỳ nữa để kéo điểm số lên.”
Có rất nhiều câu trả lời giống thế này, nhưng chừng đó
chắc là đủ để bạn thấy được sự khác biệt. Và những người này
đã phản ứng với thất bại thế nào? Một cách trực tiếp:
“Tôi sẽ bắt đầu việc học chăm chỉ hơn, hoặc tìm ra
phương pháp học tốt hơn cho kỳ tới. Tôi sẽ trả vé phạt, và sẽ
nói chuyện với bạn tôi vào lúc khác.”
“Tôi sẽ xem xem tôi đã làm sai ở đâu trong bài kiểm tra
vừa rồi, tìm ra cách giải quyết, trả vé phạt, và gọi cho bạn tôi
vào hôm sau.”
“Học hành kĩ càng hơn cho bài kiểm tra sau, thảo luận
với giảng viên để tham khảo, tìm chỗ đỗ xe cẩn thận hơn, và
tìm hiểu xem điều gì đã làm bạn tôi như vậy.”
Việc cảm thấy thất vọng hay tức giận là điều khó có thể
tránh khỏi, dù bạn có lối tư duy nào đi chăng nữa. Điểm số
thấp hay bị bạn bè ngó lơ là những sự kiện không vui vẻ gì.
Vậy nhưng những người có Tư Duy Phát Triển không dùng
chúng để dán nhãn bản thân và xua tay vứt bỏ tất cả. Mặc dù
họ vẫn cảm thấy khó chịu, họ vẫn sẵn sàng đối mặt với rủi ro,

đối diện với thử thách, và không ngừng tìm cách giải quyết
chúng.

CÓ GÌ MỚI?

Những phát hiện đó có gì mới? Trước giờ có biết bao câu danh
ngôn, thành ngữ, tục ngữ nhấn mạnh tầm quan trọng của sự
liều lĩnh và sức mạnh của sự kiên trì, ví dụ như “Có công mài
sắt, có ngày nên kim”, “Thành Rome không được xây trong
một ngày”. Điều mới mẻ t...