NGHỆ THUẬT HẠNH PHÚC
TRONG THẾ GIỚI PHIỀN NÃO

TỦ SÁCH ĐẠO PHẬT NGÀY NAY
Chủ nhiệm & biên tập: Thích Nhật Từ
Phó chủ nhiệm: Thích Quảng Tâm
Tủ sách Đạo Phật Ngày Nay do Thầy Nhật Từ chủ biên bao gồm
các Nghi thức tụng niệm thuần Việt và trên 200 đầu sách nghiên
cứu và ứng dụng về Phật học, thuộc loại sách gối đầu giường
cần thiết cho mọi đối tượng độc giả.
Tủ sách Đạo Phật Ngày Nay đã xuất bản trên 100 CD về Đại
tạng kinh Việt Nam và nhiều tác phẩm Phật học dưới dạng MP3.
Đây là ấn bản đầu tiên trên thế giới về thể tài này. Tủ sách đã xuất
bản hàng trăm sách nói Phật giáo, CD và VCD tân nhạc, cải lương
và tiếng thơ Phật giáo. Ngoài ra còn có hàng ngàn VCD pháp thoại
của Thầy Nhật Từ và các vị pháp sư khác về nhiều chủ đề từ gia
đình, xã hội đến đạo đức và tâm linh.
Quý tác giả, dịch giả muốn xuất bản sách nghiên cứu và ứng
dụng Phật học, quý Phật tử muốn ấn tống kinh sách Phật giáo, các
đại lý cần nhận sách phát hành, xin vui lòng liên hệ:
NHÀ SÁCH ĐẠO PHẬT NGÀY NAY
Chùa Giác Ngộ, 92 Nguyễn Chí Thanh, P.3, Q.10, TP. HCM
ĐT: 0958-430-222; (08) 3839-4121; (08) 3833-5914
www.daophatngaynay.com
www.tusachphathoc.com

TỦ SÁCH ĐẠO PHẬT NGÀY NAY

HIS HOLINESS THE DALAI LAMA
HOWARD C. CUTTER, M.D.

NGHỆ THUẬT HẠNH PHÚC
TRONG THẾ GIỚI PHIỀN NÃO
The Art of Happiness in a Troubled World

chuyển ngữ
Tuệ Uyển Tỳ Kheo Thích Từ Đức

NHÀ XUẤT BẢN

MỤC LỤC
Lời người dịch.....................................................................vii
Lưu ý của tác giả..................................................................xi
Giới thiệu...........................................................................xiii
Phần một: Tôi, chúng ta và họ...........................................1
Chương 1: Tôi chống với chúng ta...................................3
Chương 2: Tôi và chúng ta . ..........................................35
Chương 3: Thành kiến (chúng ta chống lại họ) ............65
Chương 4: Vượt thắng thành kiến..................................97
Chương 5: Chủ nghĩa quốc gia cực đoan.....................143
Phần hai: Bạo động chống lại đối thoại .......................161
Chương 6: Thăm lại bản chất con người......................163
Chương 7: Những nguyên nhân của bạo động.............187
Chương 8: Những gốc rễ của bạo động ......................205
Chương 9: Đối phó với sợ hãi .....................................233
Phần ba: Hạnh phúc trong thế giới phiền não ............271
Chương 10: Đương đầu với một thế giới phiền não ...273
Chương 11: Hy vọng, lạc quan và khả năng phục hồi.303
Chương 12: Hạnh phúc nội tại, hạnh phúc ngoại tại và
niềm tin.........................................................................365
Chương 13: Những cảm xúc tích cực và việc xây dựng
một thế giới mới...........................................................393
Chương 14: Tìm ra tính nhân bản chung của chúng ta.413
Chương 15: Sự thấu cảm, bi mẫn và việc tìm kiếm hạnh
phúc trong thế giới phiền não.......................................449
Tác giả và dịch giả............................................................499

LỜI NGƯỜI DỊCH
“Tất cả chúng ta là giống nhau” đức Đạt Lai Lạt Ma nói
như thế, nhưng giống nhau ở chỗ nào, mọi người đều muốn
hạnh phúc và không ai mong đợi khổ đau. Đức Đạt Lai Lạt
Ma đã đặt ra vấn đề và trả lời như thế. Nhưng tại sao mọi
người đều muốn hạnh phúc và không muốn khổ đau, nhưng
thế giới chúng ta lại toàn là đau khổ và đau khổ lại là do con
người tạo ra nhiều hơn cả.
Chúng ta mong muốn hạnh phúc, nhưng lại chỉ muốn
hạnh phúc dành riêng cho chúng ta, còn những người khác
với chúng ta thì sao? Những khổ đau hiện hữu là ở chỗ nào?
Chúng ta chỉ muốn hạnh phúc cho chúng ta nhưng bất chấp
kẻ khác. Vì họ là khác với chúng ta, dù họ vẫn là những con
người, chúng ta biết thế. Nhưng chúng ta đang đi tìm hạnh
phúc cho chúng ta, chứ không phải cho họ. Và họ cũng đi tìm
hạnh phúc cho họ, chứ không phải hạnh phúc cho chúng ta.
Và hạnh phúc của chúng ta và hạnh phúc của họ đối kháng
với nhau. Chúng ta triệt phá hạnh phúc của họ, và họ triệt
phá hạnh phúc của chúng ta để tìm hạnh phúc cho mỗi phía.
Thế là vì đi tìm hạnh phúc mà chúng ta gây khổ đau cho
nhau. Đức Đạt Lai Lạt Ma từng nói rằng, nếu nói khổ đau là
cái giá của nhân loại thì chúng ta sẽ trở nên dửng dưng với
khổ đau của kẻ khác. Nhưng chúng ta cũng thấy rằng ngược

viii • NGHỆ THUẬT HẠNH PHÚC TRONG THẾ GIỚI PHIỀN NÃO
lại, họ cũng sẽ dửng dưng với khổ đau của chúng ta. Họ là
ai? Chúng ta là ai?
Họ là những con người, chúng ta cũng là những con
người. Nhưng có lằn phân cách giữa chúng ta và họ. Họ là
những người khác chúng ta và chúng ta là những người khác họ.
Có thể nói rằng tất cả các tôn giáo dù có thờ đấng tạo
hóa hay không, tất cả các chủ nghĩa kể cả chủ nghĩa duy vật
đều hiện hữu trên trái đất này để giải quyết vấn đề mà tất cả
mọi người đều mong muốn: Hạnh phúc. Và hãy xét lại trong
chiều dài lịch sử, tất cả đã mong đem lại hạnh phúc cho nhân
loại bằng cách nào?
Nhưng rồi tất cả các tôn giáo, tất cả các chủ nghĩa lại trở
thành những đối tượng để làm đổ vỡ hạnh phúc cho nhau vì
cái lằn phân cách ấy.
Cái lằn phân cách ấy là gì? Là tôn giáo, là chủng tộc, là
sắc thái chính trị, là địa lý.
Những cuộc Thập Tự Chinh, những cuộc Thánh Chiến,
... trong thời Trung Cổ. Những lời kêu gọi Thánh Chiến trong
thời hiện đại, ... Các cuộc thế giới chiến tranh,... Những cuộc
tàn sát vì chủng tộc như của Hitler đối với người Do Thái,
của người Hutu đối với người Tutsi. Và lạ thay có cả vụ tàn
sát người đồng chủng như Polpot ở Campuchia,... Bao nhiêu
người đã chết vì chiến tranh tôn giáo, bao nhiêu người đã
chết vì chủng tộc, bao nhiêu người đã chết vì các cuộc cách
mạng tư sản lẫn cách mạng vô sản, hay cách mạng văn hóa,...
Bao nhiêu người đã khổ đau vì những thứ ấy? Có phải tất cả
đều nhân danh hạnh phúc? Và cho đến bây giờ thứ nào đã
đem lại hạnh phúc chân thật cho con người mà không gây
khổ đau cho kẻ khác? Dù biết rằng đi tìm hạnh phúc, đi mang
lại hạnh phúc, và để hưởng thụ hạnh phúc không phải là

LỜI NGƯỜI DỊCH • ix

vấn đề đơn giản, nhưng có phải vì thế mà dẫm đạp lên hạnh
phúc của kẻ khác để mang lại hạnh phúc cho chúng ta, và rồi
người khác đi tìm hạnh phúc sẽ làm thế nào?
Làm thế nào để có hạnh phúc khi chúng ta và người ta
cùng đi tìm hạnh phúc? Chúng ta và người ta cùng là những
con người cùng có cùng mục tiêu đi tìm hạnh phúc. Thế thì
mặc dù nói là đi tìm hạnh phúc những chúng ta đang gây
thảm họa, phá hoại hạnh phúc của nhau.
Vậy thì bao giờ chúng ta có hạnh phúc khắp nơi trên trái
đất này? Chúng ta có thể thấy những từ ngữ như “Tịnh độ
nhân gian”, “Thiên đàng tại thế”, “Thiên đường cộng sản”,
những mong ước mà trong tôn giáo cũng như những nhà làm
chính trị đã đề cập bao giờ chúng ta có được? Thật sự nếu tại
nhân gian, tại thế gian, tại trái đất này, nếu chúng ta muốn
mang lại hạnh phúc cho chúng ta, nhưng chà đạp hạnh phúc
kẻ khác, gây khổ đau cho kẻ khác thì chúng ta sẽ có một chỗ
ở Cực lạc, Niết bàn hay Thiên đàng không, hay chúng sẽ
được hưởng hạnh phúc vạn tuế trên trái đất này không?
Nói bao la thế giới thì chúng ta chẳng biết dựa vào chỗ
nào để tìm hạnh phúc, nhưng như bác sĩ Howard C. Cutler,
thì ít ra chúng ta cũng có một cơ sở, một điểm khởi đầu để
đi tìm hạnh phúc trong thế giới phiền não này, đấy là những
phương pháp thực tiễn của đức Đạt Lai Lạt Ma đã chỉ ra
trong những quyển sách Nghệ Thuật Hạnh Phúc mà cụ thể
trong quyển sách này Nghệ Thuật Hạnh Phúc trong Thế Giới
Phiền Não.
Ẩn Tâm Lộ ngày 30/11/2011
Tuệ Uyển

LƯU Ý CỦA TÁC GIẢ
Trong quyển sách này, những cuộc đối thoại rộng rãi với
đức Đạt Lai Lạt Ma được thuật lại chi tiết. Đức Đạt Lai Lạt
Ma đã rộng lượng cho phép tôi chọn lựa bất cứ sự biên soạn
nào cho quyển sách mà tôi cảm thấy chuyển tải ý tưởng của
ngài một cách tác động nhất. Tôi cảm thấy rằng cách bố cục
tự thuật thấy trong những trang sách này sẽ dễ đọc nhất và
cùng lúc ấy truyền đạt một cảm nhận việc đức Đạt Lai Lạt
Ma kết hợp chặc chẽ ý tưởng của ngài trong đời sống hằng
ngày của ngài như thế nào. Với sự chấp thuận của ngài, tôi
đã xếp đặt quyển sách này thành những chủ đề nội dung, và
trong việc làm này, tôi đã phải lựa chọn phối hợp và hòa nhập
những dữ kiện có thể được rút ra từ những cuộc đối thoại
khác nhau. Thông dịch viên của đức Đạt Lai Lạt Ma là Tiến
sĩ Thupten Jinpa, đã ân cần duyệt lại bản thảo cuối cùng để
đoan chắc với tôi là không có những sự sơ xuất làm lệch lạc
ý tưởng của đức Đạt Lai Lạt Ma như kết quả của tiến trình
nhuận sắc.
Nhiều trường hợp lịch sử và giai thoại cá nhân đã được
trình bày để làm sáng tỏ những ý kiến qua sự thảo luận. Nhằm
để duy trì sự bảo mật và bảo vệ sự riêng tư cá nhân, trong mỗi
thí dụ (ngoại trừ được chỉ định khác) tôi đã phải thay đổi tên
và chuyển dịch chi tiết cũng như những đặc trưng phân biệt
để ngăn ngừa sự xác minh những cá nhân đặc thù nào đấy.

GIỚI THIỆU
Vào lúc trước, tôi đã được mời đến Úc Đại Lợi để phát
biểu khai mạc tại một hội nghị quốc tế về hạnh phúc con
người. Đây là một sự kiện to lớn lạ thường đã tập họp năm
mươi nhà chuyên môn hàng đầu từ khắp nơi trên thế giới để
nói về hạnh phúc, hàng nghìn người tham dự, và ngay cả đức
Đạt Lai Lạt Ma, người xuất hiện vào ngày thứ hai như một
diễn giả đặc trưng đáng chú ý.
Với quá nhiều đồng nghiệp chuyên môn tập hợp trong
một địa điểm, có vô số thảo luận sống động trong những đề
tài thuộc phạm vi rộng rãi. Trong buổi nghỉ cho bữa ăn trưa,
tôi đã nghe trộm vài đồng nghiệp tranh luận về giá trị của
một vài đầu đề gần đây trên báo chí Úc Đại Lợi, liên quan
đến một tranh luận xảy ra trên những nhóm tâm lý tích cực.
Tâm lý tích cực là một ngành mới của tâm lý học thường
được liên hệ đến như “khoa học về hạnh phúc con người”.
Câu hỏi được tranh luận là: Nếu mục tiêu là để gia tăng hạnh
phúc con người, điều nào tiếp cận tốt hơn – tập trung trên sự
phát triển nội tại hay phúc lợi xã hội? Nói cách khác, có phải
những nỗ lực cống hiến một cách chính yếu cho việc phát
triển kỹ thuật mà con người có thể thực hành để tăng cường
hạnh phúc của con người hay không, hay là chúng ta phải tập
trung trên việc phát triển những điều kiện xã hội, tạo điều

xiv • NGHỆ THUẬT HẠNH PHÚC TRONG THẾ GIỚI PHIỀN NÃO
kiện cho phép những thành viên của xã hội lớn mạnh và dẫn
đến hạnh phúc lớn hơn cho toàn thể dân cư?
Dường như cuộc tranh luận có thể là hoàn toàn lôi thôi
vào các thởi điểm ấy. Một số bênh vực cho sự tiếp cận xã
hội đã mô tả đặc điểm của tâm lý học tích cực, là điều đã tập
trung rộng rãi trên việc tìm kiếm những phương pháp hiệu
quả cho việc gia tăng hạnh phúc con người, trong khi một số
ít hơn tự đam mê những thích thú tâm lý nhất thời, chỉ quan
tâm với sự theo đuổi vị kỷ hài lòng cá nhân. Dĩ nhiên, cuộc
vận động tâm lý tích cực đã có những cuộc tranh luận bác bỏ
đầy năng lực. Trong khi không phủ nhận rằng nhu cầu tồn
tại của con người đương đầu là một điều kiện tiên quyết cho
hạnh phúc, người ta đi đến việc chỉ ra rằng vì hạnh phúc là
một thể trạng chủ quan, liên hệ đến thái độ, nhận thức, cảm
xúc con người, và v.v… một cách căn bản nó cần thiết tập
trung trên thể trạng nội tại của con người, trên cấp độ cá
nhân, để tăng trưởng hạnh phúc. Thêm nữa, bày tỏ với phiền
trách rằng hành động cho việc tăng cường hạnh phúc cá nhân
là tự cho mình là trung tâm, theo đuổi vị kỷ, thì người ta đưa
ra những sự nghiên cứu cho thấy rằng gia tăng hạnh phúc cá
nhân làm cho con người từ tâm hơn, rộng lượng hơn, quyết
chí hơn để vươn ra và giúp đỡ kẻ khác, và những kẻ kém
hạnh phúc là những người tập trung vào chính họ hơn, và
ích kỷ hơn.
Cho đến thời điểm ấy tôi đã không để ý về mức độ của
cuộc tranh luận này, mà nó có thể cô đọng thành một câu
hỏi ưa thích căn bản của con người: “Tôi” hay “Chúng tôi”?
Do vậy, khi lần đầu tiên tôi nghe người ta tranh luận về vấn
đề này, tôi đã tập trung sự chú ý. Khi hóa ra rằng, đức Đạt
Lai Lạt Ma và tôi đã nói về cùng một vấn đề trong tiến trình
của một số cuộc thảo luận gần đây, chúng tôi đang có mối

GIỚI THIỆU • xv

quan hệ giữa cá nhân, xã hội rộng lớn hơn, và hạnh phúc con
người, tìm kiếm cho những câu trả lời như: Tác động của xã
hội trên hạnh phúc con người là gì? Trách nhiệm của cá nhân
trong việc cố gắng đem đến sự thay đổi xã hội là gì? Và mỗi
cá nhân đơn độc có thể làm là bao nhiêu, đại khái?
Những cuộc thảo luận này, bao gồm một số trao đổi ghi
chép trong quyển sách này, là một bộ phận của cuộc đối thoại
đang tiếp diễn về hạnh phúc con người mà chúng tôi đã mở
màn lần đầu tiên vào năm 1993. Nhằm để đặt những cuộc
đối thoại này trong những phạm vị thích đáng, tôi nghĩ sẽ ích
lợi để quay lại và ôn lại vắn tắt lược trình của loạt sách Nghệ
Thuật của Hạnh Phúc(1) và những thay đổi căn bản đã xảy
ra trong cả cộng đồng khoa học lẫn công chúng phổ thông
với sự quan tâm đến nhận thức và thấu hiểu của chúng ta về
hạnh phúc.
LƯỢC TRÌNH NGHỆ THUẬT HẠNH PHÚC

Vào đầu những năm 1990, lần đầu tiên tôi bắt đầu nghĩ
về việc hợp tác với đức Đạt Lai Lạt Ma để hình thành một
quyển sách nói về hạnh phúc. Đức Đạt Lai Lạt Ma đã viết
hơn ba mươi quyển sách đến thời điểm ấy, nhưng vì chúng
chỉ áp dụng một cách chính yếu cho những sinh viên hay
hành giả Phật giáo, nên những quyển sách của ngài đã thất
bại trong việc gặp gỡ giới độc giả rộng rãi thuộc quần chúng
Tây phương. Vào lúc ấy, tôi đã biết đức Đạt Lai Lạt Ma
khoảng một thập niên, đủ thời gian để nhận biết rằng ngài có
tuệ trí phong phú để cống hiến cho những người không thuộc
đạo Phật cũng như những hàng Phật tử. Thế là, tôi đã bắt
1. Đã được Thượng tọa Tâm Quang dịch và chùa Tam Bảo Fresno ấn
hành năm 2003, với tựa đề Nghệ Thuật tạo Hạnh Phúc, có đăng trong
Thư Viện Hoa Sen phiên bản cũ.

xvi • NGHỆ THUẬT HẠNH PHÚC TRONG THẾ GIỚI PHIỀN NÃO
đầu hình dung về một quyển sách viết cho quảng đại quần
chúng Tây phương, chắt lọc những tinh hoa căn bản đã làm
cho ngài đạt đến hạnh phúc. Bằng vào việc tập trung trên sự
áp dụng thực tiễn những ý tưởng của ngài vào đời sống hằng
ngày và qua việc trình bày quan điểm của ngài trong phạm
trù của khoa học và tâm lý học Tây phương, tôi hy vọng đem
đến một sự tiếp cận căn bản để tìm ra hạnh phúc qua sự phối
hợp một cách tuyệt hảo nhất giữa phương Đông và phương
Tây. Đức Đạt Lai Lạt Ma đã sẵn lòng với đề xuất của tôi, và
cuối cùng chúng tôi đã bắt đầu dự án vào năm 1993, trong
cuộc viếng thăm lần đầu tiên của ngài đến tiểu bang quê nhà
của tôi là Arizona.
Được truyền cảm hứng và hấp dẫn với dự án, tôi đã quyết
định tạm thời đình chỉ việc thực hành tâm lý trị liệu nhằm để
cống hiến toàn bộ sự chú tâm của tôi cho việc viết sách. Tôi
dự đoán sẽ mất khoảng sáu tháng để hoàn thành quyển sách
và với đức Đạt Lai Lạt Ma đồng tác giả, tôi đã chắc chắn rằng
tôi sẽ được chọn lựa bởi những công ty xuất bản hàng đầu.
Tôi đã tính toán sai lầm. Năm năm sau, tôi vẫn đang làm
việc với quyển sách và vẫn tiếp tục thêm vào bề dày của sự
ngã lòng nản chí về những bức thư từ chối trên bàn của tôi
– những lá thư từ các người chuyên môn văn học và các nhà
xuất bản, họ nhất loạt tin tưởng rằng không có những dòng
độc giả chủ đạo cho những sách vở của đức Đạt Lai Lạt Ma,
không có thị trường cho một sự hợp tác giữa ngài và tâm
lý trị liệu Tây phương, và không có sự thích thú công cộng
trong chủ đề về hạnh phúc. Với nguồn tài chính của tôi suy
kiệt, dường như tôi có quá ít sự lựa chọn, và tôi suýt ở trên
bờ của việc tự xuất bản quyển sách với số lượng ít ỏi và trở
lại việc hành nghề tâm lý trị liệu khi cuối cùng sự may mắn
của tôi đã bị đột quỵ. Chính vào lúc ấy, một lời nhận xét vô

GIỚI THIỆU • xvii

cùng tự nhiên của bà mẹ một người bạn thân của tôi với một
người lạ mặt ở đường xe điện ngầm New York – người lạ mặt
ấy hóa ra ở trong một công ty xuất bản – khởi đầu một loạt
những liên kết không nghĩ đến cuối cùng đã đưa đến sự bảo
đảm của người đại lý và một nhà xuất bản chủ đạo. Và thế
là vào năm 1998, với một ấn bản nhỏ bé lần đầu tiên và một
dự đoán khiêm nhường, Nghệ Thuật của Hạnh Phúc: Cẩm
Nang cho Đời Sống cuối cùng đã được xuất bản.
Cuộc sống thật không thể ngờ được. Chúng tôi ngạc
nhiên kinh khủng vì quyển sách đã vui mừng được đáp ứng
ngập tràn tích cực. Dường như nó đã đánh trúng vào tình cảm
của độc giả, tiếng vang của nó đi sâu vào trong trái tim của
thật nhiều người đang khao khát điều gì đấy tốt đẹp hơn cho
cuộc sống. Quyển sách đã nhanh chóng xuất hiện trên danh
sách những quyển sách bán chạy nhất trên toàn thế giới, kể
cả 97 tuần trên danh sách những sách bán chạy nhất của Nữu
Ước Thời Báo. Nó cuối cùng được diễn dịch ra trong 50 ngôn
ngữ và trở thành một tác phẩm kinh điển bất hủ với số độc
giả lên đến hàng triệu người.
Như kết quả của một quyển sách nổi tiếng, chúng tôi đã
nhận được nhiều bức thư tuyệt vời và cảm động, một số đã
bày tỏ lời yêu cầu cho một sự tiếp tục, chỉ ra những đề tài đã
bị lượt bỏ khỏi quyển sách thứ nhất. Thí dụ, trong việc tập
trung cho sự phát triển nội tại một cách chính yếu như con
đường đưa đến hạnh phúc, kể cả việc thảo luận đến những
chướng ngại nội tại đối với hạnh phúc nhưng né tránh một
cách rộng rãi bất cứ đề cập nào đến những vấn nạn xã hội
rộng rãi mặc dù đức Đạt Lai Lạt Ma nêu lên những vấn đề
này trong những cuộc thảo luận riêng tư và trong những buổi
thuyết giảng công cộng của ngài.

xviii • NGHỆ THUẬT HẠNH PHÚC TRONG THẾ GIỚI PHIỀN NÃO
Nhưng bây giờ là lúc đề đối diện với thực tế rằng con
người không phải sống trong chân không trống rỗng – chúng
ta sống trong một xã hội, và xã hội ấy có nhiều vấn nạn có thể
ảnh hưởng đến hạnh phúc của chúng ta. Thế nên, mong ước
khám phá những vấn đề xã hội và toàn cầu này trong sự sâu
xa hơn với đức Đạt Lai Lạt Ma – và cùng lúc ấy đáp ứng yêu
cầu của độc giả - tôi đã tiếp xúc để đặt vấn đề với ngài về ý
tưởng của sự hợp tác cho một sự tiếp tục, tìm kiếm để trả lời
câu hỏi căn bản: Làm thế nào chúng ta tìm thấy hạnh phúc
trong một thế giới phiền não như vậy? Và ngài đã nhất trí.
Mặc dù ban đầu tôi định đặt câu hỏi bao quát này trong
kết luận của một quyển đơn độc Nghệ Thuật của Hạnh Phúc:
Cẩm Nang cho Đời Sống, nhưng chúng tôi nhanh chóng nhận
ra rằng chủ đề quá rộng rãi và bao hàm quá nhiều đề tài xa
xôi không thể chứa đựng cả trong một quyển sách mà thôi,
vì thế chúng tôi đã chia thành những đề tài thành một loạt
sách nhiều quyển. Quyển sách thứ hai trong loạt sách, Nghệ
Thuật của Hạnh Phúc tại Sở Làm, xuất bản năm 2003, áp
dụng những nguyên tắc của Nghệ Thuật của Hạnh Phúc để
sắp đặt nơi mà hầu hết chúng ta đã dành phần lớn những giờ
giấc lúc thức trong tuổi trưởng thành – sở làm. Giống như
quyển sách thứ nhất, Nghệ Thuật của Hạnh Phúc tại Sở Làm
đã được đón nhận rất nồng nhiệt và đã là một quyển sách bán
chạy nhất của Nữu Ước Thời Báo – nhưng cũng như quyển
sách đầu tiên, nó chỉ tập trung một cách chính yếu trên mức
độ của cá nhân.
Trong quyển sách này, cuối cùng chúng tôi đã hướng
những vấn đề rộng rãi hơn của xã hội vốn là nền tảng cho
hạnh phúc của con người. Đức Đạt Lai Lạt Ma đã bắt đầu
bằng việc xác định sự thiếu vắng một cảm nhận cộng đồng
cũng như sự mòn mõi của niềm tin trong nhiều xã hội ngày

GIỚI THIỆU • xix

nay và khi những cuộc đối thoại của chúng tôi tiếp tục, chúng
tôi đã đi đến việc thảo luận những vấn đề như thành kiến,
chủng tộc, khủng bố, bạo động, và sợ hãi. Loạt sách Nghệ
Thuật của Hạnh Phúc tiếp tục là một hoạt động trong tiến
trình, với ba quyển sách nữa dự tính ướm thử để hoàn thành
loạt sách. Một quyển sẽ nói về bạo động trong chiều sâu xa
hơn, bao gồm nguyên nhân của nó, biện pháp đối trị, và quan
kiến của đức Đạt Lai Lạt Ma đối với thế kỷ XXI như “Thế
Kỷ của Đối Thoại”. Một quyển nữa sẽ bao gồm những đề
tài liên hệ đến lối sống cá nhân, giàu sang, nghèo nàn, chủ
nghĩa tiêu thụ, những vấn đề kinh tế, giáo dục, và đức Đạt
Lai Lạt Ma đã kêu gọi chúng ta phát triển một cảm nhận
“Trách Nhiệm Toàn Cầu”. Và cuối cùng, sẽ có một quyển
sách thực hành thực tiễn, cống hiến một chương trình căn cứ
hiệu quả khoa học cho việc rèn luyện trong hạnh phúc, phối
hợp những nguyên tắc của đạo Phật với khoa học và tâm lý
học Tây phương.
CÁCH MẠNG HẠNH PHÚC

Nhận thức của đức Đạt Lai Lạt Ma về hạnh phúc như một
mục tiêu có thể đạt được, điều gì đấy chúng ta có thể trau dồi
thận trọng có chủ tâm qua thực hành và nỗ lực rất giống bất
cứ một kỹ năng nào khác, là nền tảng đối với quan điểm của
đạo Phật về hạnh phúc. Trong thực tế, ý tưởng rèn luyện tâm
thức đã từng là viên đá tảng trong sự thực hành của Phật giáo
qua hàng thiên niên kỷ. Một cách ngẫu nhiên, sau khi xuất
bản Nghệ Thuật của Hạnh Phúc chẳng bao lâu, cùng ý tưởng
này đã bắt đầu bén rễ trong xã hội từ một chiều hướng khác
– như một khám phá khoa học “mới” – hướng dẫn đến một
phương kế nền tảng trong nhận thức của nhiều người về hạnh
phúc như điều gì đấy chỉ đơn thuần như một sản phẩm phụ
của những hoàn cảnh ngoại tại của chúng ta, trong sự chiếu

xx • NGHỆ THUẬT HẠNH PHÚC TRONG THẾ GIỚI PHIỀN NÃO
cố của việc thấy hạnh phúc như điều gì đấy có thể được phát
triển một cách có hệ thống. Sự thay đổi này như một bộ phận
của cuộc Cách Mạng Hạnh Phúc toàn cầu, được định rõ đặc
điểm bởi việc bùng nổ đột nhiên của sự hấp dẫn trong chủ
đề hạnh phúc của con người trong cả cộng đồng khoa học và
công chúng phổ thông.
Mặc dù luôn luôn có những nhân tố phức tạp cung cấp
năng lượng cho sự lớn mạnh nhanh chóng của một cuộc vận
động mới như Cách Mạng Hạnh Phúc, trong trường hợp này
thậm chí ranh giới xuất hiện là sự thiết lập chính thức một
lĩnh vực tâm lý học mới tập trung trên những cảm xúc tích
cực, sức mạnh của con người, và sự thành công. Bác sĩ Martin Seligman, một nhà tâm lý trị liệu nổi tiếng, được dư luận
rộng rãi xem như người khai sinh lĩnh vực mới này đã dành
nhiệm kỳ như chủ tịch của Hiệp Hội Tâm Lý Học Hoa Kỳ
để xúc tiến lĩnh vực nghiên cứu mới này, mà ông gọi là “tâm
lý học tích cực”. Seligman hợp sức với một nhà nghiên cứu
sáng giá khác, bác sĩ Mihaly Csikszentmihalyi, để đặt nền
tảng hoạt động cho lĩnh vực mới này, và hai người đã nhanh
chóng được kết giao bởi một nhóm cốt lõi những nhà nghiên
cứu hàng đầu từ những trường đại học khác nhau ở Hoa Kỳ
và Âu châu, những người chia sẻ một sự hấp dẫn to lớn trong
sức mạnh và đạo đức của con người hơn là sự yếu đuối và
bệnh học của nhân loại.
Khi “Nghệ Thuật của Hạnh Phúc: Cẩm Nang cho Đời
Sống” đang được viết, có rất ít ỏi những nghiên cứu hiện hữu
liên quan đến hạnh phúc của con người và những cảm xúc
tích cực, cùng những thứ không khác hơn một nhúm không
chính quy, lẻ tẻ những nhà nghiên cứu thích thú trong việc
khảo sát những chủ đề quá lạc lõng (?) này. Tuy nhiên, với sự
khởi đầu của tâm lý học tích cực, không khí đã thay đổi đột

GIỚI THIỆU • xxi

ngột – Lần đầu tiên trong lịch sử nhân loại, hạnh phúc cuối
cùng đã trở thành một lĩnh vực thẩm tra chính thống. Như
một kết quả, chúng tôi đã thấy sự lớn mạnh cấp lũy thừa của
sự nghiên cứu mới về hạnh phúc hơn một thập niên qua. Và
xuyên qua thời điểm này thật hài lòng cho tôi để thấy rằng
khối lượng bằng chứng khoa học lớn mạnh một cách nhanh
chóng đã hỗ trợ kiên định và làm cho có giá trị những quan
điểm của đức Đạt Lai Lạt Ma. Khi tính hiển nhiên tiếp tục tăng
lên, chúng tôi đang thấy những nguyên tắc Phật giáo và khoa
học Tây phương bắt đầu để truyền đạt trong nhiều cung cách.
NHỮNG LỢI ÍCH CỦA HẠNH PHÚC

Một trong những nhân tố chính yếu cung cấp năng lượng
cho Cách Mạng Hạnh Phúc đã là sự nghiên cứu khích động
phơi bày nhiều lợi ích của hạnh phúc – những hạnh phúc trải
rộng vượt xa “cảm giác tốt đẹp” đơn thuần. Trong thực tế,
việc trau dồi hạnh phúc lớn hơn có thể được thấy như việc
“mua sắm một chỗ” cho những ai tìm cầu niềm hạnh phúc
lớn hơn trong mọi lĩnh vực quan trọng của đời sống: Hạnh
phúc đưa đến thành công trong việc tìm kiếm một người bạn
trợ lực, những cuộc hôn nhân tốt đẹp hơn, những mối quan
hệ mạnh mẽ hơn, sức khỏe vật lý và tâm lý tốt hơn, một tuổi
thọ dài hơn (lên đến mười năm!). Nó tăng trưởng sự sáng tạo,
khả năng nhận thức, và khả năng phục hồi nhanh (sức bật).
Con người hạnh phúc cũng thành công vượt xa hơn tại sở
làm và thu nhập tài chính về căn bản cao hơn. Trong thực tế,
các tổ chức với những công nhân vui tươi cũng thành công
hơn và minh chứng thu thập lợi nhuận to lớn hơn một cách
có hệ thống.
Mặc dù phần thưởng cá nhân thực tế của việc trau dồi
hạnh phúc thật thú vị, nhưng sự phê bình cho thấy rằng nuôi

xxii • NGHỆ THUẬT HẠNH PHÚC TRONG THẾ GIỚI PHIỀN NÃO
dưỡng hạnh phúc to lớn hơn không chỉ lợi ích cho tự thân, mà
cũng cho gia đình, cộng đồng, và toàn thể xã hội của chúng
ta. Trong thực tế, đây là một trong những nguyên tắc then
chốt làm nền tảng cho Nghệ Thuật của Hạnh Phúc. Trong
khi yếu tố cơ bản này đã được giới thiệu trong quyển đầu tiên
của loạt sách này, thì nó đảm nhiệm một ý nghĩa thâm sâu
mới trong phạm vi của quyển sách này và những nghiên cứu
khoa học gần đây về cảm xúc tích cực.
Lúc trước, tôi đã đề cập cuộc tranh luận về những sự tiếp
cận nào đối với hạnh phúc là “giá trị” hơn, lộ trình của việc
phát triển nội tại hay con đường của sự thay đổi xã hội – đấy
là, chúng ta nên hành động đối với hạnh phúc cá nhân hay
hạnh phúc xã hội? Không ai bận lòng khẩn khoản ý kiến của
đức Đạt Lai Lạt Ma trong cuộc tranh luận vào tuần ấy tại Úc
Đại Lợi, nhưng đấy là một câu hỏi mà ngài đã trả lời trong
đợt đối thoại của chúng tôi – và câu trả lời của ngài là điều
mà tôi chưa từng nghe tuyên bố một cách rộng rãi cho đến
lúc ấy bởi những người của cả hai phía về câu hỏi. Câu trả
lời của ngài đến cuộc tranh luận? Không có tranh luận! Sự
tiếp cận tốt nhất? Cả hai! Nó không phải là một hoàn cảnh,
nơi mà chúng ta cần phải lựa chọn thứ này hoặc thứ kia. Ngài
cảm thấy rằng chúng ta có thể và nên hành động đối với hạnh
phúc cá nhân cùng một lúc với hạnh phúc của xã hội.
Trong việc quan tâm đến sự trau dồi hạnh phúc cá nhân
lớn mạnh, đức Đạt Lai Lạt Ma cống hiến một vài phương
pháp. Thí dụ trong phần III của quyển sách này, ngài bắt đầu
khơi mở một sự tiếp cận thực tiễn để đương đầu với những
vấn nạn của thế giới ngày nay trong khi nuôi dưỡng một
ý thức của hy vọng, lạc quan, tin cậy, và những thể trạng
khác của tâm thức. Vì những cảm xúc tích cực và thể trạng
của tâm thức có những hiệu quả khác nhau trong việc tăng

GIỚI THIỆU • xxiii

trưởng toàn bộ những trình độ của hạnh phúc, một cách căn
bản điều này cho chúng ta thấy làm thế nào để tìm thấy hạnh
phúc trong thế giới rắc rối của chúng ta.
Khi đi đến việc gia tăng “hạnh phúc của xã hội”, dĩ nhiên,
có vô số hành vi mà chúng ta có thể đoan chắc để giúp cho
việc xây dựng một thế giới tốt đẹp hơn – những hành vi đặc
thù mà chúng ta chọn lựa một cách tổng quát được quyết định
bởi sự thích thú, nguồn gốc, khả năng, hoàn cảnh,… của mỗi
cá nhân chúng ta. Những hành vi đặc biệt giúp để làm giảm
thiểu những vấn nạn xã hội như nghèo nàn hay môi trường sẽ
được thảo luận trong quyển sách kế tiếp của loạt sách Nghệ
Thuật của Hạnh Phúc, cùng với việc thảo luận những chủ đề
như lòng vị tha và ủng hộ xã hội hay thái độ giúp đỡ.
GIAO ĐIỂM CỦA HẠNH PHÚC CÁ NHÂN VÀ XÃ HỘI

Tuy nhiên, trong quyển này chúng tôi mở đầu bằng việc
đề xuất một sự tiếp cận khác biệt, một sự tiếp cận đầy năng
lực hay đúng hơn là một sự tiếp cận căn bản để hành động
một cách đồng thời đối với hạnh phúc nội tại và vượt thắng
những vấn nạn của xã hội: Trong chương kết thúc của quyển
sách này, chúng tôi trình bày điểm tranh luận then chốt của
chúng tôi, những cảm xúc tích cực trong phổ quát – và những
“cảm xúc tích cực” siêu việt của từ bi và cảm thông một
cách đặc thù – dựa trên giao điểm giữa hạnh phúc nội tại và
ngoại tại với khả năng tiếp thu để đồng thời đem đến hạnh
phúc cá nhân và cung cấp một giải pháp tiềm tàng mạnh mẽ
đến nhiều vấn nạn gây tai hại cho xã hội ngày nay (tối thiểu
như bước đầu tiên trong việc chiến thắng những rắc rối xã
hội này).
Thí dụ, chúng tôi cung cấp chứng cớ khoa học trực tiếp
minh chứng việc nuôi dưỡng từ bi có thể là kỹ năng tác động

xxiv • NGHỆ THUẬT HẠNH PHÚC TRONG THẾ GIỚI PHIỀN NÃO
đến việc gia tăng hạnh phúc cá nhân như thế nào. Thêm nữa,
chúng tôi cho thấy sự thông cảm và từ bi làm nên những sự
thay đổi đặc biệt trong chức năng của não bộ như thế nào
mà đã điều chỉnh cung cách chúng ta lĩnh hội và giao tiếp
với người khác – thí dụ, làm cho chúng ta chúng ta nhận
thức người khác như là tương đồng hơn với chính chúng
ta. Những sự thay đổi này đưa đến kết quả là sự liên hệ với
người khác được căn cứ trên những sự giống nhau của chúng
ta hơn là những sự khác biệt, xóa đi những hàng rào ngăn
cách giữa “chúng ta” và “người ta”. Điều này cũng phát
sinh những cung cách đặc trưng về suy nghĩ và hành động
mà dường như là “tùy chỉnh thiết kế” hay một tập quán như
những sự đối trị đến một số vấn nạn xã hội mà chúng ta
sẽ khám phá trong những chương sau này – ngay cả những
thành kiến bẩm sinh, “tự động và vô ý thức” mà con người
trải nghiệm đối với những ai chúng ta nhận định là khác biệt,
là điều mãi cho đến gần đây vẫn được xem như là không thể
ngăn ngừa. Cuối cùng, chúng tôi sẽ giải thích làm thế nào sự
tiếp cận này chiến thắng những vấn nạn xã hội, thậm chí có
thể có một vài thuận lợi đặc biệt qua những tiếp cận quy ước
hơn, qua những yếu tố như bản chất lan truyền tự nhiên của
những cảm xúc tích cực và hạnh phúc.
Trong chương kết thúc của quyển sách này, chúng tôi giải
thích, có những rèn luyện hay những kỹ năng mà mọi người
có thể thực tập để trau dồi một cách cẩn trọng một năng lực
lớn hơn cho thấu cảm và từ bi – chúng ta không nhất thiết
phải là một người đồng cảm hay “nhiệt tâm” một cách tự
nhiên nhằm để trải nghiệm những cấp độ cao hơn của thấu
cảm và từ bi. Vì thế, bất cứ người nào cũng có thể sử dụng
các kỹ năng này để tăng cường mức độ thông thường của
hạnh phúc ngày – qua – ngày. Tuy thế, nhằm để sử dụng

GIỚI THIỆU • xxv

phương pháp này cho việc vượt thắng những vấn nạn xã hội
lan tràn, một phần quan trọng của dân số có thể cần phải thực
tập những kỹ năng này. Điều này có thể được hoàn thành, thí
dụ, bằng việc cung ứng giáo dục và rèn luyện trong những
kỹ năng này như một bộ phận hằng ngày trong việc nuôi dạy
thiếu nhi thuộc hệ thống trường học công cộng, cùng với
việc thúc đẩy sự chú ý sâu rộng hơn về những lợi ích của
những kỹ năng này qua truyền thông, và v.v…
Trước khi điều này có thể xảy ra, có thể rằng nhiều người
hơn cần trở nên đồng thuận với quan điểm của đức Đạt Lai
Lạt Ma về từ bi: Nhận thức từ bi như nguồn gốc của hạnh
ph...